Cách cầm vợt bóng bàn chuẩn xác là nền tảng quyết định toàn bộ lối chơi, từ cú thuận tay uy lực đến pha xử lý trái tay tinh tế. Nhưng giữa hai trường phái kinh điển Shakehand (vợt ngang) và Penhold (vợt dọc), đâu mới là lựa chọn tối ưu? Đây không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật, mà còn là cuộc chiến về triết lý, về sự cân bằng giữa sức mạnh và nghệ thuật, đặc biệt là khi cú giật bóng (topspin) ngày càng trở nên quan trọng trong meta game hiện đại.
Định nghĩa lại hai trường phái: Vợt Ngang và Vợt Dọc
Nói về cầm vợt, người ta hay nghĩ đơn giản là một kiểu bắt tay, một kiểu cầm bút. Nhưng với dân chơi bóng bàn lâu năm, nó là hai thế giới hoàn toàn khác biệt, định hình cả tư duy chiến thuật lẫn sự phát triển của một VĐV.
Cầm vợt ngang (Shakehand): Sự cân bằng toàn diện
Kiểu Shakehand giống hệt như cách bạn bắt tay một người khác. Ngón trỏ duỗi thẳng trên một mặt vợt, ngón cái đặt ở mặt còn lại. Đây là lối cầm vợt phổ biến nhất trên thế giới, từ dân phong trào ở các câu lạc bộ Việt Nam cho đến các tay vợt hàng đầu như Ma Long hay Fan Zhendong.
Ưu điểm lớn nhất của nó là sự cân bằng. Cú thuận tay (forehand) và trái tay (backhand) đều rất tự nhiên, không có sự chênh lệch quá lớn về sức mạnh hay độ khó. Bạn có thể tạo ra những quả giật bóng uy lực ở cả hai phía một cách ổn định.
Cầm vợt dọc (Penhold): Nghệ thuật của sự tinh tế
Penhold lại giống cách người châu Á cầm bút lông thư pháp. Các ngón tay quấn quanh cán vợt, và đây là lối chơi truyền thống của Trung Quốc. Về cơ bản, bạn chỉ sử dụng một mặt vợt cho cả thuận tay và trái tay (kiểu truyền thống).
Lối cầm này mang lại sự linh hoạt tuyệt vời cho cổ tay. Những pha xử lý bóng ngắn, gò bóng, cắt bóng hay giao bóng của người chơi Penhold cực kỳ biến hóa và khó lường. Họ là những bậc thầy trong phạm vi gần bàn.
Khác biệt không chỉ ở ngón tay
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở triết lý. Shakehand là triết lý của sự cân bằng và ổn định, tấn công toàn diện. Penhold là triết lý của sự khéo léo, biến hóa, lấy điểm yếu của đối phương làm lợi thế. Chọn lối nào là bạn đang chọn một con đường phát triển hoàn toàn khác.
Phân tích “Vũ khí”: Thuận tay (Forehand) và Trái tay (Backhand)
Mỗi kiểu cầm vợt mang lại lợi thế và bất lợi riêng cho từng kỹ thuật cơ bản. Đây mới là nơi quyết định thắng thua trong một trận đấu thực sự.
Thuận tay: Penhold có thực sự mạnh hơn?
Nhiều người lầm tưởng rằng thuận tay của Penhold mạnh hơn vì cổ tay được tự do. Điều này vừa đúng vừa sai. Cổ tay linh hoạt giúp người chơi Penhold tạo ra những cú giật bóng có độ xoáy và góc đánh hiểm hóc hơn ở cự ly gần và trung bình. Cú “lia” bóng ngang bàn của Xu Xin là một ví dụ điển hình.
Tuy nhiên, về sức mạnh thuần túy và độ ổn định khi đôi công xa bàn, Shakehand lại chiếm ưu thế. Cấu trúc cầm vợt chắc chắn hơn cho phép người chơi dồn toàn bộ lực từ hông, vai và cánh tay vào quả bóng một cách hiệu quả.
Trái tay: Cuộc cách mạng RPB và điểm yếu cố hữu
Đây chính là tử huyệt của Penhold truyền thống. Cú block trái tay bằng một mặt vợt rất yếu, dễ bị đối thủ khai thác. Để khắc phục, kỹ thuật Reverse Penhold Backhand (RPB) ra đời, tức là dùng mặt vợt sau để đánh trái tay, tiêu biểu như huyền thoại Wang Hao.
RPB là một cuộc cách mạng, nhưng nó vẫn có điểm yếu. Nó đòi hỏi cổ tay cực khỏe và cảm giác bóng siêu tốt. So với cú trái tay tự nhiên và mạnh mẽ của Shakehand, RPB vẫn có phần thiếu ổn định và không thể tạo ra lực lớn bằng khi đối giật xa bàn.
Cú gò bóng và xử lý bóng ngắn
Trong phạm vi nửa bàn đầu, Penhold là vua. Cổ tay tự do cho phép họ “vẩy” bóng, gò bóng, cắt xoáy với những biến hóa khôn lường. Đối thủ rất khó để tấn công trước những quả giao bóng hay gò bóng lắt léo này. Người chơi Shakehand thường gặp khó khăn hơn trong việc xử lý tinh tế các pha bóng ngắn.
Giao bóng: Lợi thế ẩn giấu của Penhold
Nhờ cổ tay linh hoạt, người chơi Penhold có thể che giấu động tác giao bóng tốt hơn và tạo ra nhiều loại xoáy hơn. Họ có thể giao một quả xoáy lên và xoáy xuống với cùng một động tác, khiến đối thủ cực kỳ khó phán đoán. Đây là một lợi thế chiến thuật cực lớn.
Chiến trường thực tế: Khi Ngang đối đầu Dọc
Trên bàn bóng, cuộc đối đầu giữa hai trường phái này luôn tạo ra những trận đấu kinh điển với các kịch bản chiến thuật khác nhau.
Lối chơi tấn công áp đặt của Shakehand
Người chơi Shakehand thường có xu hướng chơi tấn công toàn diện, ép đối thủ vào thế đôi công bền bỉ. Họ sẽ liên tục dùng những cú giật bóng uy lực cả hai càng để tìm kiếm cơ hội kết thúc. Chiến thuật của họ là dùng sức mạnh và sự ổn định để áp đảo.
Lối chơi kiểm soát bàn và biến hóa của Penhold
Ngược lại, người chơi Penhold thường bắt đầu bằng việc kiểm soát thế trận qua những pha giao bóng và gò bóng khó chịu. Họ sẽ buộc đối thủ phải đánh hỏng hoặc đưa ra một quả bóng non, sau đó dùng cú thuận tay cực mạnh để kết liễu. Lối chơi của họ là sự kết hợp giữa phòng ngự-phản công và tấn công chớp nhoáng.
Tại sao Vợt Dọc ngày càng hiếm ở đỉnh cao?
Sự thật phũ phàng là Penhold đang dần thất thế. Trái bóng nhựa 40+ mới làm giảm độ xoáy và tăng tốc độ trận đấu. Điều này khiến lối chơi dựa vào sức mạnh và sự ổn định của Shakehand chiếm ưu thế tuyệt đối. Điểm yếu trái tay của Penhold, dù đã có RPB, vẫn là một lỗ hổng quá lớn để có thể cạnh tranh sòng phẳng ở đẳng cấp cao nhất.
Kinh nghiệm cá nhân: Tôi đã chọn và cảm nhận ra sao
Đây là phần mang nhiều cảm tính, nhưng tôi tin nhiều anh em chơi bóng cũng có cùng suy nghĩ.
Hành trình từ Penhold sang Shakehand
Cá nhân tôi bắt đầu với Penhold. Lúc đó xem Wang Hao thi đấu thật sự quá mê hoặc. Những cú RPB của anh ấy trông như một tác phẩm nghệ thuật. Nhưng sau khoảng 2 năm, tôi nhận ra giới hạn của bản thân. Cú trái tay của tôi không bao giờ có thể ổn định và đủ mạnh được, và tôi liên tục bị khai thác vào điểm yếu này.
Cuối cùng, tôi buộc phải chuyển sang Shakehand. Quá trình chuyển đổi rất đau đớn, cảm giác như học lại từ đầu. Nhưng chỉ sau 6 tháng, cú trái tay của tôi đã mạnh hơn rất nhiều so với 2 năm chơi Penhold.
Lời khuyên cho người mới: Đừng chọn vì thấy “ngầu”
Nếu bạn là người mới, tôi thành thật khuyên bạn nên bắt đầu với Shakehand. Nó dễ học hơn, cân bằng hơn và là xu thế của bóng bàn hiện đại. Đừng chọn Penhold chỉ vì bạn thấy nó độc đáo hay nghệ thuật. Lối chơi này đòi hỏi một tài năng thiên bẩm và sự khổ luyện gấp nhiều lần để có thể thành công.
Chọn vợt và mặt vợt cho từng lối cầm
Việc chọn dụng cụ phù hợp là cực kỳ quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác và kỹ thuật của bạn.
Cốt vợt: Cán FL, ST cho Shakehand
Người chơi Shakehand có hai lựa chọn cán vợt chính:
- FL (Flared): Cán loe ra ở cuối, cầm rất chắc tay, phù hợp với lối chơi tấn công thuận tay. Đây là loại cán phổ biến nhất.
- ST (Straight): Cán thẳng, linh hoạt hơn cho việc xoay chuyển vợt để xử lý bóng, được nhiều người chơi châu Âu ưa chuộng.
Cốt vợt: Cán C-Pen cho Penhold
Người chơi vợt dọc ở Việt Nam chủ yếu dùng cán C-Pen (Chinese Penhold). Loại cán này ngắn hơn cán Shakehand để các ngón tay có thể ôm trọn và linh hoạt. Một số hãng như Butterfly hay Stiga có những dòng vợt huyền thoại cho lối chơi này.
Mặt vợt: Có cần thiết dùng mặt chuyên cho RPB?
Đối với người chơi Penhold có sử dụng RPB, việc chọn mặt vợt cho bên trái tay cũng rất quan trọng. Thường họ sẽ chọn một mặt vợt nhẹ hơn, mềm hơn và có độ kiểm soát tốt như Donic Bluefire JP 03 hay Yasaka Rakza 7 Soft để dễ dàng thực hiện kỹ thuật.
Những huyền thoại đại diện cho hai trường phái
Lịch sử bóng bàn thế giới được viết nên bởi những cuộc đối đầu giữa các tay vợt vĩ đại từ hai trường phái này.
Shakehand: Ma Long, Fan Zhendong – sự thống trị tuyệt đối
Ma Long, được mệnh danh là “The Dragon”, là VĐV bóng bàn vĩ đại nhất mọi thời đại. Lối chơi của anh là hình mẫu hoàn hảo của Shakehand: toàn diện, không có điểm yếu, công thủ xuất sắc. Fan Zhendong là người kế vị với sức mạnh và những cú giật bóng trái tay còn khủng khiếp hơn.
Penhold: Wang Hao, Xu Xin – những nghệ sĩ cuối cùng
Wang Hao là người đưa kỹ thuật RPB lên đỉnh cao thế giới. Xu Xin, “The Cloud Walker”, lại là một nghệ sĩ với những pha xử lý bóng phi thường, đặc biệt là những cú thuận tay vòng qua bàn không tưởng. Họ là những đại diện cuối cùng của trường phái Penhold có thể cạnh tranh sòng phẳng ở đỉnh cao.
Các tay vợt Việt Nam và lựa chọn của họ
Ở Việt Nam, thế hệ trước như Vũ Mạnh Cường nổi danh với lối chơi Penhold. Tuy nhiên, các tay vợt trẻ hàng đầu hiện nay như Nguyễn Anh Tú hay Đinh Anh Hoàng đều theo trường phái Shakehand để phù hợp với xu thế chung của thế giới.
Kết luận
Cuối cùng, cách cầm vợt bóng bàn không có đúng hay sai tuyệt đối, chỉ có phù hợp hay không. Shakehand là lựa chọn của sự an toàn, cân bằng và hiệu quả trong meta game hiện đại, một con đường bằng phẳng hơn để đi đến thành công. Trong khi đó, Penhold là một con đường gập gềnh, đòi hỏi tài năng và sự khổ luyện phi thường, nhưng nó chứa đựng tinh hoa và nghệ thuật của bộ môn này. Với sự thay đổi của trái bóng và tốc độ trận đấu, tương lai dường như thuộc về vợt ngang, nhưng những ai yêu mến sự biến hóa của vợt dọc sẽ mãi coi đó là một di sản đáng trân trọng.